„Mamo, mam nowy numer”: trzy minuty, które mogą zatrzymać oszustwo

„Cześć mamo, telefon mi się zepsuł. To mój nowy numer, napisz tutaj”. Tak zaczyna się rozmowa, która przez kilka minut może wyglądać zupełnie zwyczajnie. Dopiero później pojawia się problem z bankiem, rachunek do opłacenia albo prośba o pieniądze na nowy telefon.

To oszustwo jest skuteczne, bo nie atakuje telefonu. Atakuje odruch pomocy bliskiej osobie. Rodzic nie analizuje stylu pisania, gdy wydaje mu się, że dziecko ma kłopot. Oszust od początku buduje też wyjaśnienie, dlaczego nie można zadzwonić: mikrofon nie działa, karta jest zablokowana, a stary aparat wpadł do wody.

Jak wygląda cała historia

Policja opisuje wiadomości kierowane do rodziców, które przenoszą rozmowę do WhatsAppa. Nadawca twierdzi, że korzysta z pożyczonego lub nowego telefonu. Następnie prosi o przelew na zakup albo naprawę urządzenia. Wspólnym elementem jest usunięcie najprostszego testu: normalnej rozmowy ze znaną osobą.

Prośba nie musi brzmieć dramatycznie. Czasem właśnie spokojne „opłacisz mi to, oddam jutro” jest bardziej wiarygodne niż historia o wypadku. Numer konta należy do rzekomego sklepu albo kolegi. Kwota i styl mogą być dopasowane do osoby, ale mechanizm pozostaje ten sam: nowy kanał, brak głosu i presja, aby pomóc przed sprawdzeniem.

Procedura na trzy minuty

Gdy pojawia się prośba o pieniądze z nowego numeru:

1. Przerwij pisanie. Nie tłumacz podejrzeń i nie daj się wciągnąć w kolejne szczegóły.
2. Zadzwoń na stary, zapisany numer bliskiej osoby. Nawet jeśli wiadomość twierdzi, że telefon nie działa.
3. Skontaktuj się przez inną osobę lub kanał: partnera, rodzeństwo, komunikator na wcześniejszym koncie albo miejsce, w którym bliski powinien być.
4. Zadaj pytanie, na które odpowiedź zna rodzina, ale nie da się jej łatwo znaleźć w mediach społecznościowych. Nie używaj daty urodzenia, imienia psa widocznego na zdjęciach ani nazwiska panieńskiego matki.
5. Nie wysyłaj przelewu, BLIK-a ani zdjęcia karty, dopóki tożsamość nie zostanie potwierdzona niezależnie.

Warto ustalić rodzinne hasło awaryjne, ale nie traktować go jak magicznego zabezpieczenia. Musi być nietypowe, niepublikowane i zmienione, gdy ktoś użyje go w prawdziwej sytuacji. Jeszcze ważniejsza jest zgoda, że prośbę o pieniądze wolno sprawdzać bez obrażania się.

„Ale rozmówca zna nasze szczegóły”

Imię dziecka, szkoła, zdjęcie z wakacji czy informacja o zepsutym wcześniej telefonie mogą pochodzić z publicznych profili albo starego wycieku. Pojedynczy poprawny szczegół nie potwierdza tożsamości. Oszust może też zgadywać: masowo wysłane „mamo” trafi w końcu do osoby, która ma dziecko.

Styl pisania również nie jest rozstrzygający. Ludzie piszą inaczej w pośpiechu, a krótkie wiadomości trudno porównać. Dlatego procedura powinna opierać się na niezależnym kontakcie, nie na intuicji, emotikonach czy liczbie polskich znaków.

Jeśli pieniądze zostały wysłane

Natychmiast zadzwoń do banku przez numer z jego oficjalnej strony lub aplikacji i poproś o próbę zatrzymania przelewu. Przy BLIK-u przekaż bankowi czas, kwotę i szczegóły operacji. Zgłoś oszustwo Policji i zachowaj całą rozmowę, numer telefonu, rachunek odbiorcy oraz potwierdzenie transakcji.

SMS z linkiem można przekazać na 8080, a incydent zgłosić przez CERT Polska. Zablokuj i zgłoś konto w komunikatorze dopiero po zabezpieczeniu zrzutów. Uprzedź rodzinę, ponieważ przestępca może próbować tej samej historii wobec kolejnej osoby.

Nie dokładaj poszkodowanemu zdania „jak mogłeś się nabrać”. Wstyd opóźnia kontakt z bankiem i Policją, a pierwsze minuty mają znaczenie. Lepsze pytanie brzmi: „Co możemy jeszcze zatrzymać i jakie dowody zachować?”.

Fakty i wniosek Breachroad

Opis schematu — nowy numer, wymówka uniemożliwiająca rozmowę i prośba o pieniądze — pochodzi z ostrzeżenia Policji. Trzyminutowa procedura, rodzinne hasło i zasada braku obwiniania są rekomendacjami Breachroad. Ich celem jest stworzenie zachowania, które działa także wtedy, gdy wiadomość budzi prawdziwe emocje.

Ten scenariusz dotyczy nie tylko seniorów i nie wymaga przejęcia konta dziecka. Warto więc przeczytać go razem z bliskimi oraz uzupełnić o poradnik o oszustwach na seniorów i prośbach o kod BLIK z przejętego konta.

W firmie ten sam odruch wykorzystuje prośba „od szefa” z nowego numeru. Szkolenia cyberbezpieczeństwa dla pracowników pomagają przećwiczyć spokojną weryfikację pieniędzy i dostępów, zanim pojawi się prawdziwa presja.