Rekruter prosi o skan dowodu przed rozmową. To dobry moment, żeby się zatrzymać

Wiadomość brzmi jak świetna wiadomość: Twoje doświadczenie pasuje do stanowiska, firma chce działać szybko, a rekruter przesyła formularz „do przygotowania umowy”. Jest tylko jeden szczegół — nie było jeszcze rozmowy, a formularz prosi o skan dowodu, PESEL, adres i numer rachunku.

Prawdziwa firma rzeczywiście potrzebuje części danych po zatrudnieniu. Oszust wykorzystuje ten fakt, lecz przesuwa formalności na etap, w którym kandydat nie zdążył nawet potwierdzić, z kim rozmawia. Presja i obietnica dobrej pracy mają sprawić, że pytania zabrzmią jak brak zaufania.

Etap rekrutacji ma znaczenie

CV powinno zawierać dane potrzebne do oceny doświadczenia i kontaktu. Numer konta służy do wypłaty wynagrodzenia, a nie do zaproszenia na pierwszą rozmowę. Skan dokumentu tożsamości również nie powinien być rutynowym biletem do poznania zakresu obowiązków.

Zapytaj, po co dokładnie potrzebna jest dana informacja, na jakiej podstawie jest zbierana, kto ją otrzyma i jak długo będzie przechowywana. Uczciwa osoba potrafi wyjaśnić proces bez obrażania się i bez odliczania pięciu minut do „utraty oferty”. W niektórych regulowanych rolach weryfikacja tożsamości lub przeszłości może być uzasadniona, ale powinna mieć znany cel, właściwy moment i bezpieczny kanał.

Nie dopisuj do CV numeru dokumentu, PESEL-u, stanu cywilnego ani danych bankowych „na wszelki wypadek”. Im mniej nadmiarowych informacji krąży w skrzynkach i bazach rekrutacyjnych, tym mniejszy koszt pomyłki albo wycieku.

Zweryfikuj firmę własną drogą

Wejdź na stronę pracodawcy, wpisując adres samodzielnie. Sprawdź, czy oferta znajduje się w oficjalnej sekcji kariery i czy domena nadawcy odpowiada domenie firmy. Literówka, darmowa skrzynka pocztowa lub kontakt wyłącznie przez komunikator to sygnały ostrzegawcze, choć sam firmowy adres nadal nie jest stuprocentowym dowodem.

Zadzwoń na centralny numer ze strony i poproś o potwierdzenie nazwiska rekrutera oraz wakatu. Nie korzystaj z numeru podanego w podejrzanej wiadomości. Jeśli proces prowadzi agencja, sprawdź ją osobno i zapytaj pracodawcę, czy rzeczywiście z nią współpracuje.

Nie płać za sprzęt, szkolenie, sprawdzenie dokumentów ani „rezerwację stanowiska”. Firma może opisać wymagany sprzęt, ale przekazanie pieniędzy kandydatowi lub żądanie zakupu przez wskazany sklep przed zatrudnieniem to inna sytuacja niż zwykły onboarding.

Bezpieczny formularz nadal może zbierać za dużo

Kłódka przy adresie strony oznacza szyfrowane połączenie, nie uczciwość formularza. Dokument wyglądający jak system HR może należeć do oszusta albo być zwykłym plikiem udostępnionym w chmurze. Nie traktuj profesjonalnego wyglądu jako odpowiedzi na pytanie, dlaczego dane są potrzebne.

Gdy firma potwierdzi prośbę, korzystaj z zatwierdzonego kanału, a nie z przypadkowego załącznika. Przekazuj tylko wymagane pola. Jeśli dokument ma służyć wyłącznie do okazania, zapytaj, czy rzeczywiście potrzebna jest pełna kopia.

Jeśli dane zostały już wysłane

Zachowaj wiadomości, adres formularza i listę przekazanych informacji. Skontaktuj się z prawdziwą firmą, aby sprawdzić, czy proces należał do niej, i zgłoś fałszywe konto platformie. Po podaniu hasła zmień je na prawdziwej stronie i zakończ aktywne sesje. Po przekazaniu danych bankowych skontaktuj się z bankiem, nawet jeśli nie widzisz jeszcze transakcji.

Skan dokumentu i pełne dane osobowe wymagają dalszej obserwacji prób podszywania się, zakładania kont lub zawierania umów. W Polsce warto rozważyć zgłoszenie incydentu właściwym instytucjom i zastrzeżenie numeru PESEL, stosownie do zakresu ujawnionych danych.

Co mówią źródła, a co rekomenduje Breachroad

UODO w materiale „ABC rekrutacji” przypomina, że pracodawca nie może żądać od kandydata danych nadmiarowych ani zbierać ich na zapas. Amerykańska FTC w aktualnym ostrzeżeniu o fałszywych rekruterach opisuje oferty, które przed rozmową proszą o dokument tożsamości lub dane bankowe, i zaleca niezależne sprawdzenie firmy.

Breachroad rekomenduje ocenę prośby w trzech krokach: czy potwierdziłeś firmę, czy etap procesu uzasadnia dane i czy kanał został wskazany przez prawdziwego pracodawcę. Dobre wynagrodzenie nie powinno skracać tej kontroli.

Podobny mechanizm presji opisujemy w artykule Fałszywa praca, która każe dopłacać. Firmom pomagamy chronić kandydatów i pracowników poprzez szkolenia z cyberbezpieczeństwa.